CRKVA PRESVETE BOGORODICE U G. TREPČI

Nalazi se iznad samih izvora, u samom podnožju između planina Vujan i Bukovik, na desnoj strani male rečice Besni potok. Okolina crkve je gusto pošumljena ali plato na kome se ona nalazi je gotovo čist. Vreme njene gradnje ne zna se sa sigurnošću. Predpostavlja se da je napravljena u drugoj polovini XVIII veka, u Mustaf-pasino doba. On je dao najviše odobrenja Srbima za izgradnju crkvenih institucija. Po nekim drugim teorijama potiče još iz XIV ili XV veka o čemu svedoče uzidani fragmenti u prozor apside, koji po stilskim obeležjima pripadaju moravskoj školi, tog doba. Pošto je bila od slabe drvene konstrukcije, služila je samo do početka XIX veka. Pouzdano se zna da je obnovljena 1824.godine. 24. avgusta 1823., tri kmeta iz Gornje Trepče: Nikit Milenković, Vaso Milenković i Ilija Gojković uputili su molbu knjazu Srpskom, gospodar Milošu Obrenoviću, da odobri obnovu crkve. Obnovu je izvodio Toma Josifović a pored kmetova izgradnju su pomogli i ostali stanovnici Trepče. Kada je renovirana, crkva je dobila i svog paroha, Vasa Popovića, koji je tu ostao do smrti, 1849.godine .Kao parohijalna prvi put se pominje u popisu kneževine Srbije iz 1839.godine, a u popisu iz 1851.godine vidi se da je toj parohiji pripadalo i selo Donja Trepča. 1894.godine ponovo je rekonstruisana a neimar je bio Kosta Prvulović. Međutim priprata koja je tada sazidana brzo se srušila pa je novu napravio 1935. arhimandrit Viktor Gizdavić, starešina manastira Vujan, uz pomoc gornjotrepčana.

Sama crkva je jednobrodna građevina, zasvedena poluobličastim svodom koji je poduhvaćen jednim ojačavajućim lukom. Oltar ima dve pravougaone niše. Zidana je od tesanog kamena-trahita, a pokrivena ćeramidom. Priprata koja je dozidana, od opeke je, presvedena je plitkim, segmentnim svodom. Pokrivena je crepom. Crkva nema kube, ima tri krsta na sljemenu. Nikit Milenković je sahranjen u crkvi sa desne strane.

Unutrasnjost crkve pored fresaka krase i stare ikone koje potiču iz manastira Vujna a delo su slikara Jeremije Mihailovića, nastale dvadesetih godina XIX veka. Oko crkve se nalazi nekoliko spomenika-krajputaša.

MANASTIR VUJAN

Manastir je posvećen svetom Arhangelu Mihailu, a kao izuzetno vredan kulturno-istorijski spomenik pod zaštitom je države. Predpostavlja se da je napravljen u XIV veku. Priča se  da je neki isposnik  na padinama Vujna čuvao stoku i da mu se dopao isposnički život, pa je podigao sebi bogomolju. Smatra se da njegove kosti počivaju u današnjem manastiru. Manastir se u prvo vreme zvao Obrovin, jer se i planina Vujan tako zvala.a o tom nazivu svedoči i jedan kamen nađen u blizini današnjeg manastira. Više je puta podizan i rušen. Posle rušenja 1597.godine, potpuno je opusteo. Posle više od dva veka, 1805. ponovo je obnovljen. dobročinstvom poznatog Srpskog junaka Nikole Lunjevice. Oprečna su mišljenja ko je rukovodio obnovom; jerej Radisav Radisavljević iz Prislonice (zabelezio Joakim Vujić prilikom posete manastiru na Vavedenje 1826.godine) ili jeromonah Nikolaj Lazović o čijem učešću u obnovi svedoči natpis iz 1943.godine. U izgradnji ikonostasa 1808.godine pored Lunjevice učestvovao je i legendarni Lazar Mutap. Oba ova junaka sahranjena su u manastiru Vujan, Nikola Lunjevica u muškoj a Lazar Mutap u ženskoj priprati. Inače manastir se nalazi u ataru sela Prislonica, u neposrednoj blizini banje, između Malog I Velikog Vujna, u jednoj udolini, okružen gustom šumom.

Sazidan je od lomljenog kamena. Jednobrodna je građevina, sa odvojenim naosom od narteksa. Naos ima tri uzana traveja, apsida je polukružna i spolja i iznutra. iznad narteksa uzdiže se osmostrani, zidani zvonik. Ispred priprate se nalazi mali drveni trem sa jednovodnim krovom. Crkva je pokrivena dvovodnim krovom.

Živopisi su urađeni 1939. i 1943.godine u temperi i predstavlja reminiscencu srednjevekovnog živopisa, iz 1805.godine. Ikonostas su radili zografi Stojan i Jeremija, 1808.godine. Na spoljnjoj fasadi su nekada bili prtreti srpskih junaka: Nikole Lunjevice, Lazara Mutapa i boraca sa brda Ljubica, ali su oni prekrečeni i uništeni.

U manastirskoj porti se nalazi veliki konak izgrađen 1853.godine za vreme vladavine srpskog kneza Aleksandra Karađorđevića. Konak je skoro renoviran a dograđeni su i neki novi objakti.

ETNOGRAFSKO BLAGO

Najvažnije etnografsko blago ovog mesta su stare vodenice i seosko groblje.

Groblje se nalazi u zaseoku Gojkovići, i predpostavlja se da služi jos iz vremena prvih stanovnika Trepče, i dosta je zbijeno. Ono predstavlja pravi muzej pod vedrim nebom zbog svoje etnografske, kulturno-istorijske, umetničke vrednosti. Pažljivim proučavanjem može se mnogo saznati o bivšim stanovnicima Gornje Trepče, o njihovim običajima, zanimanjima, naklonostima…Likovna obrada ovih spomenika govori o velikim sposobnostima majstora-kamenorezaca koji su ih klesali. Boja je uglavnom sprana, zbog izloženosti zubu vremena, ali patina koju sada poseduju daje ima neobičnu lepotu. Neretka je pojava da se danas ovi spomenici uklanjaju nebili ustupili mesto novim ili se na njih ubacuju ploče od granita. što se u svakom slučaju može smatrati neoprostivim zločinom nad kulturnim nasleđem i tradicijom.

Nekada je područje Gornje Trepče imalo mnogo vodenica-potočara, koje su danas napuštene i neaktivne. Nekoliko njih je odolelo vremenu i mogle bi biti restaurirane.To su polubrvnare-polučatmare, sa jednom malom sobom za vodeničara. Pokrivene su ćeramidom a podzid je od kamena. Stručnjaci smatraju da ove vodenice ne bi trebalo pretvarati u muzejske objekte, vec bi im trebalo omogućiti ponovni rad.

Stara arhitektura banje sa mnogobrojnim kućama polubrvnarama-polučatmarama, vajatima, kacarama, mlekarima, ambarima kao i brojnim vodenicama, polako uzmiče pod pritiskom nove arhitekture modernih vila, motela, restorana. Ipak, još uvek postoje sačuvani ovakvi objekti koje bi u narednom periodu trebalo restaurirati I napraviti svojevrsan muzej-Srpsko selo.

Najpoznatije atrakcije Čačka su:

• rimske terme iz III veka naše ere;
• konak gospodara Jovana Obrenovića;
• umetnička galerija Nadežde Petrović;
• spomenik poznatoj slikarki Nadeždi Petrović, rad čuvenog vajara Ivana Meštrovića;
• spomenik srpskom ustaniku Tanasku Rajiću na brdu Ljubiću kod Čačka;
• Blizina Ovčar banje sa tri veštačka jezera omogućava turistima bavljenje ribolovom, skijanjem na vodi, plivanjem, veslanjem.
• Obilazak 10 manastira Ovčarsko-Kablarske klisure pravi je uzitak za sve ljude koji cene istoriju i duhovnost.

Gornji Milanovac ima mnogo kulturno-istorijskih spomenika i mesta vezanih za slavnu srpsku prošlost.U njegovoj okolini nalazi se istorijsko Takovo gde je podignut II srpski ustanak protiv Turaka, na Cveti, 1815.godine, crkva na Savincu gde je sahranjena Mina, kći Vuka Karadžića, manastir Vraćevšnica iz 1431.godine zadužbina vojvode Radiča Postupovića, spomenik jugoslovenskim internircima u Norveškoj,na Brdu mira…

MANIFESTACIJE, IZLETI I REKREACIJA

  Svoj boravak u Banji gosti mogu obogatiti prisustvom na manifestaciji Dani zdravlja, 21. septembra kada se slavi Mala Gospojina Rođenje Presvete Bogorodice, taj dan je Dan slave - Atomske Banje i crkve Presvete Bogorodice u Gornjoj Trepči, sa raznovrsnim sadržajima koji afirmišu i podižu nivo lečenja, kvalitet usluga i sadržaje kulturno-zabavnih događaja. U okviru organizacije "Dani zdravlja" u Gornjoj Trepči svake godine u porti crkve Presvete Bogorodice vrši se prezentacija i izbor najbolje šljivove prepečenice  "Šumadijska kraljica".

 U Banji se organizuju "Letnji dani kulture". Tokom letnjih meseci ovde nastupaju brojna kulturno-umetnička društva, muzičari, književnici, pesnici, glumci ...

U Banji možete prisustvovati likovnim kolonijama  i drugim manifestacijama u Čačku, Guči, Prislonici, Mrčajevcima...

U neposrednoj blizini Banje nalazi se bogat lovni rezervat kao i poznata ergela  "Preljina" koja organizuje školu jahanja.

Dva puta nedeljno organizujemo izlete, gde gosti naše Banje mogu obići značajne i zanimljive kulturno-istorijske spomenike, uživati u prelepoj prirodi i čistom vazduhu.

Na sredini puta izmedju Gornjeg Milanovca i Čačka, na šumovitoj padini pod vrhom planine Vujan, nalazi se istoimeni manastir, izuzetno vredan kulturno-istorijski spomenik pod zaštitom države. Nedaleko od njega, na južnim obroncima planine Rudnik nalazi se i manastir Vraćevšnica koji sa svojom riznicom čuva vredne tragove naše prošlosti.

Svojom lepotom posebno se ističe Ovčarsko-kablarska klisura, predeo u kome je priroda bila vrlo izdašna u svojim darovima. Jedan od bisera ovog predela svakako su izvori čiste pijaće vode, kao i deset manastira i dva sveta mesta. Zbog velike brojnosti manastira, ovaj predeo je u narodu poznat i pod nazivom Srpska Sveta Gora.

Brojna turistička ponuda, udoban prevoz i prijatni turistički vodici učiniće vaš boravak veoma zanimljivim.